Hãy nhìn vào phần bìa của chiếc đĩa CD hoặc đĩa than mới nhất bạn vừa mua. Sau mỗi tiêu đề của bài hát, trên đó chắc sẽ có một cái tên được ghi ở trong dấu ngoặc. Có thể đó là tên của nghệ sĩ, hoặc ai đó bạn chưa nhìn thấy tên bao giờ. Cho dù họ là ai, người đó chính là “các nhạc sĩ”. Nếu sau này bạn có muốn làm việc với những người này, việc hiểu biết về xuất bản âm nhạc sẽ rất quan trọng!

Thời hoàng kim của xuất bản âm nhạc thời Tin Pan Alley ở những năm 1940, khi mà những nhạc sĩ nổi tiếng là những ngôi sao nhạc pop và những người xuất bản của họ sẽ bán hàng trăm những bản in copy của các bài hát của họ để bán, mang về nhà và tự chơi trên piano. Hô đó, rất ít nghệ sĩ tự viết nhạc của mình, nên nhà xuất bản là những người rất quyền lực và có thể quyết định nghệ sĩ nên được giao những bản nhạc cụ thể nào trước.

Ngày nay không hoàn toàn như thế. Nhà xuất bản âm nhạc vẫn quản lý các bài hát chứ không phải các nghệ sĩ hay ban nhạc trình diễn chúng. Họ thu thập nhiều danh mục các bài hát – bằng cách khám phá, ký hợp đồng và phát triển nhạc sĩ (hoặc một đội viết nhac) hoặc tìm những tác phẩm cũ của những nghệ sĩ đã mất hoặc không còn viết nữa. Rắc rối ở chỗ, nhiều nghệ sĩ tự viết nhạc của họ, nên họ phải ký 2 kiểu hợp đồng khác nhau: một là với hãng đĩa với tư cách là nghệ sĩ, hai là với nhà xuất bản với tư cách là người viết nhạc. Tuy vậy, ngày nay, những nhạc sĩ thận trọng sẽ giữ quyền xuất bản của họ và tự mở một nhà xuất bản nhỏ chỉ dành cho họ – bằng cách này, họ sẽ thu được nhiều tiền hơn.

Nhà xuất bản sẽ trả tiền trước cho nhạc sĩ cho bài hát. Sau đó, nhà xuất bản sẽ trả phần trăm cho nhạc sĩ khoản thu nhập từ nhạc của họ – (theo tiêu chuẩn thời bấy giờ là 50 cents/bản, con số này nay đã thay đổi do thị trường biến động, thay đổi và phát triển) – và rồi bán lại quyền cho các hãng đĩa (để sản xuất đĩa), nhà xuất bản sheet nhạc (để bán quyển hoặc bán những bản in trên internet, và cho những nhà làm phim hay quảng cáo – còn được biết đến là synchronization). Những nhà xuất bản nhạc vẫn là những người có quyền lực nhưng không nhiều như ngày xưa.

Bản quyền âm nhạc

Khái niệm “sở hữu một bài nhạc” là một thứ khó hiểu – âm nhạc là một thứ bạn chỉ có thể nghe, không phải là một đồ vật rắn mà bạn có thể cầm trên tay. Khi chúng ta nhắc đến “sở hữu bài nhạc” nghĩa là chúng ta nhắc đến bản quyền. Bản quyền là quyền được in, biểu diễn, xuất bản với mục đích văn học, nghệ thuật, hoặc những tài liệu âm nhạc. Ngay sau khi nhạc sĩ làm một bản nhạc dưới dạng hữu hình – ví dụ như viết nó ra, hoặc hát nó, thu âm nó – là nó đã có thể được đăng ký bản quyền. Ngoài ra, nó cũng phải là bản gốc.

Sự khác biệt giữa bản quyền trong một “tác phẩm âm nhạc” (bản thân bài hát, thuộc sở hữu của nhà xuất bản âm nhạc) và “bản master âm thanh” (ví dụ: bản ghi âm của bài hát đó của một ban nhạc cho một hãng đĩa) có thể là một khái niệm khó để cho các bạn hiểu, nhưng lại rất quan trọng trong nền công nghiệp âm nhạc. Ngành công nghiệp này xoay quanh việc mua, bán và cấp phép hai quyền này, và hai quyền luôn được xử lý một cách riêng biệt (tức là bởi các hãng đĩa và các nhà xuất bản) bởi vì chúng không giống nhau một chút nào.

Tiền từ tác phẩm âm nhạc / bài hát được sinh ra theo 4 cách như sau:

  • Tiền bản quyền vật chất:

Khi một bản nhạc được bán ra (kể cả những dạng như CD, download, hoặc nhạc chuông), phần trăm tiền bản quyền sẽ đến với nhà xuất bản. Đây còn được gọi là tiền bản quyền vật chất. Hầu hết các nhà xuất bản là đại diện cho việc ban hành các quyền vật chất bởi một số các hiệp hội như “Hiệp hội bảo vệ quyền vật chất” (MCPS – Mechanical Copyright Protection Society).

  • Tiền bản quyền biểu diễn:

Khi một bài hát được trình diễn live ở một buổi diễn, hoặc phát ở trên radio, thì được biết đến là tiền bản quyền biểu diễn, và tiền này sẽ được thu gom bởi một số những hiệp hội khác, là “Hiệp Hội Quyền Biểu Diễn” (PRS – Performing Rights Society). Bởi vì việc theo dõi được từng bản nhạc được phát ở trên radio hoặc cửa hàng là rất khó và không thể kiểm soát. Đài phát thanh, truyền hình TV, các venues, cửa hàng, pub và nhà hàng mà phát nhạc sẽ phải trả một khoản phí cho PRS (hầu như mỗi nhà xuất bản sẽ sở hữu ít nhất 10 tác phẩm đã thu hoặc xuất bản).

*Note: hai hiệp hội MCPS và PRS chỉ hoạt động ở UK

  • Cấp phép:

Khi một nhà sản xuất có được giấy phép từ nhà xuất bản để sử dụng một đoạn nhạc trên đĩa CD, điều này được gọi là cấp phép. Trên một sản phẩm nghe-nhìn như TV, phim hoặc quảng cáo, trò chơi điện tử, thì nó được biết đến là “sync” – khi một bản ghi âm cụ thể nào đó của một bản nhạc được đề xuất cấp phép hoặc đồng bộ hóa, nhà sản xuất của sản phẩm phải đảm bảo giấy phép riêng để sử dụng tác phẩm âm nhạc (tức là bài hát) và bản ghi âm, với một khoản phí. Phí này thường là như nhau cho việc master bản âm thanh và tác phẩm nhạc.

Nếu nhà sản xuất chương trình TV / phim / quảng cáo / game muốn tạo một bản thu mới cho một bài hát, họ chỉ cần có giấy phép từ nhà xuất bản, vì họ trở thành chủ sở hữu của bài nhạc mới mà họ đã sản xuất. Ngay cả khi quyền trong một tác phẩm âm nhạc và một đoạn nhạc đã được master thuộc sở hữu của cùng một người, sẽ có hai hợp đồng riêng biệt hoặc 1 hợp đồng với 2 phần khác nhau.

  • Sheet nhạc:

Sheet nhạc là bản nhạc được in dưới dạng nốt nhạc và khuôn nhạc mà bạn thường thấy ở các quyển sách hoặc trả tiền trên internet để được download (điều này sẽ được nói thêm ở phần sau của bài viết).

Các nhà xuất bản âm nhạc thực sự làm gì?

1. Mảng A&R / sáng tạo / quảng bá:

Bao gồm:

  • Tìm kiếm các tài năng viết nhạc. Họ làm điều này bằng cách đi tìm những người buổi biểu diễn âm nhạc hoặc nghe những bản demo được gửi đến. Cuối cùng, họ sẽ ký hợp đồng xuất bản với nhạc sĩ. Các bản demo không được yêu cầu sẽ khó có thể đi đến ký kết hợp đồng. Nếu một thỏa thuận được thực hiện với một nghệ sĩ mới bổ béo vừa ký thỏa thuận thu âm, điều này sẽ tạo ra nhiều dư luận báo chí.
  • Tìm các cơ hội cho nhạc sĩ, soạn nhạc và người viết lời nhạc được làm việc với nhau (nếu có).
  • Làm cho các bài nhạc được sử dụng ở càng nhiều nơi càng tốt: hãng đĩa, đài truyền hình, người biểu diễn. Lấy một trong những bài hát được viết bởi nhạc sĩ để chào cho các nghệ sĩ, làm chúng xuất hiện trong các album lớn, ví dụ như các ca khúc của Justin Bieber, Sơn Tùng M-TP, BTS,… Khi các nghệ sĩ đang tìm kiếm tư liệu cho album mới, hãng đĩa của họ sẽ gửi các mong muốn nghệ sĩ cho những người viết nhạc tiềm năng. Một người A&R hoặc quản lý sáng tạo sẽ là cầu nối liên lạc giữa hãng thu âm, người viết nhạc và nhạc sĩ để nghĩ ra một bản nhạc sẽ phù hợp với họ và hy vọng từ đó các ca khúc sẽ biến thành các bản hit!

2. Mảng sản xuất / biên tập:

  • Đọc, chỉnh sửa và viết lại nhạc theo đúng hình thức. Rồi sau đó chuyển đổi nó để in đúng theo mẫu của sheet nhạc bằng cách liên lạc với thiết kế và các nhà in.
  • Quản lý các tác phẩm mới và giám sát các danh mục các sản phẩm cũ.

3. Mảng quản trị quyền / bản quyền / pháp lý / kinh doanh:

Việc này bao gồm:

  • Các khoản về hợp đồng của việc xuất bản – chuẩn bị thỏa thuận giữa nhà xuất bản và nhạc sĩ.
  • Cấp phép và đồng bộ hóa (sync) (như đã nói trên).
  • Đăng ký tác phẩm mới với MCPS và PRS (được gọi chung là liên minh MCPS-PRS).
  • Liên lạc với các nhà xuất bản nước ngoài để họ biết về việc ra mắt các bản nhạc mới – điều tất yếu là các bản nhạc phải có mặt, được biết đến và tạo ra lợi nhuận trên toàn thế giới thì đó mới là quản lý đúng cách.
  • Thực hiện hành động pháp lý khi bản quyền bị xâm phạm. Đây là một vấn đề thực sự phổ biến trong giới nhạc pop. Vào năm 2002, rapper Dr. Dre bị lệnh phạt 1,5 triệu đô sau khi anh thua quyền tranh chấp pháp lý về việc sử dụng bassline của Fatback Band trong bài hát “Let’s Get High” của anh. Anh ấy đã tranh luận rằng chỉ có phần bassline thì không được bảo vệ bởi bản quyền. Anh ấy đã nhầm.

4. Mảng bán hàng / tiếp thị / thuê / phân phối:

  • Mảng này sẽ gồm việc quảng bá và bán các bản in sheet nhạc (thường sẽ do một công ty khác), cũng như là cho thuê các tác phẩm cho người biểu diễn.

5. Mảng tiền bản quyền / kế toán:

  • Điều này liên quan rất nhiều đến số liệu, theo dõi việc sử dụng các bài hát và thu thập các khoản tiền – xử lý vấn đề với các bộ phận kế toán của các hãng đĩa, công ty truyền thông, phim và quảng cáo và các hiệp hội như MCPS và PRS. Sau đó họ sẽ thanh toán tiền cho những nhạc sĩ. Trong một công ty xuất bản lớn (hoặc một công ty nhỏ sở hữu vài tác phẩm nhạc nổi tiếng) sẽ đầy ắp các yêu cầu biểu diễn những bản cover các ca khúc cũ ở khắp nơi trên thế giới.

Các loại hình công ty xuất bản âm nhạc khác nhau:

  • Lớn: Warner Chappell, Universal, Sony/ATV.
  • Độc lập: có hàng trăm, nhưng phải kể đến: Bug/Windswept, Chrysalis, Carlin, P&P, Mute Song, Notting Hill, Big Life, Minder and Independent Music Group (IMG).
  • Nhạc sĩ kiêm xuất bản: đây là những nhạc sĩ nổi tiếng không cần nhà xuất bản để đại diện cho họ bởi vì họ quá nổi tiếng đến nỗi các hãng đĩa phải đến cầu xin để được làm việc. Sẽ có những nhà xuất bản chuyên cho từng thể loại nhạc mà bạn có thể tưởng tượng được. Tất nhiên là bộ máy của các công ty và văn phòng sẽ khác nhau, vậy nên hãy thử nghiên cứu.

Nhà xuất bản sheet nhạc:

Một nguồn thu nhập khác cho nhà xuất bản và các nhạc sĩ mà họ đại diện là ở sheet nhạc. Quay trở lại thời “Tin Pan Alley”, xuất bản âm nhạc không chỉ là việc kết hợp các nhạc sĩ với nhau vì bản nhạc, mà còn rất chú tâm đến các sheet nhạc. Bây giờ khía cạnh sheet nhạc đã dần thu hẹp và xuất bản còn nhiều vấn đề ẩn chứa về bản quyền, đồng bộ và sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, các nhà xuất bản âm nhạc tiếp tục thỏa thuận với những người xuất bản sheet nhạc, những người mà sau đó được ban những quyền có hạn để làm sản phẩm sheet nhạc cho họ: tức là bản nhạc được viết ra dưới dạng khuông nhạc với 5 dòng kẻ, khóa son,… và bán cho những người như đứa cháu gái 11 tuổi của bạn để học nhạc. Bạn có thể mua từng bài nhỏ lẻ hoặc mua cả quyển sách. Hơn nữa, sheet nhạc xuất hiện rất nhiều trên internet, bạn phải trả tiền cho từng lượt downloads (ví dụ www.sheetmusicdirect.com), nên đây có thể là một lĩnh vực khác đáng để được xem xét.

(Dịch theo Britten – Working In The Music Industry)

 

 

No more articles